سرعت پیشرفت فناوری هر روز بیشتر از روز قبل میشود و این سرعت، گاهی چنان است که ما نیز از آن عقب میمانیم و هنوز با کاربری فناوری جدیدی خوب آشنا نشدهایم که با فناوری جدیدتری روبهرو میشویم. در عصر سرعت، انسان به محصولات و فناوریهایی نیاز دارد که او را در انجام کارهایش با دقت و سرعت و بهرهوری بیشتری یاری کنند و یکی از آنها RFID است . RFID از فناوریهایی است که سالهاست بشر آن را به خدمت گرفته، اما توجه چندانی به آن نداشته است و در واقع چیز چندان جدیدی نیست. برای توضیح عملکرد آن میتوانید فروشگاه بزرگی را در نظر بگیرید که با هزاران نوع کالای مختلف سروکار دارد و به راحتی میتواند ورود و خروج اجناس خود را تنها با نصب یک تراشه کوچک و ساده روی آنها کنترل کند . امروزه با سیستمهای شناسایی و جمعآوری اطلاعات مختلفی سروکار داریم و البته ممکن است با قضایای پشت پرده برخی از آنها چندان آشنا نباشیم؛ فناوریهایی همچون (OMR (Optical Mark Reader که یکی از موارد کاربری آن تصحیح برگههای امتحانات ۴ جوابی کنکور است، (OCR (Optical Character Recognition که کار آن تشخیص هوشمند دستنوشتهها است و در سالهای اخیر در ثبتنام آزمون ورودی رشتههای تحصیلی مقاطع عالی به کار گرفته میشود، کارتهای هوشمند، بارکد، سیستمهای شناسایی اشخاص از طریق صوت، اسکن مردمک چشم و بعضی از فناوریهای بیومتریک دیگر، همه و همه ابزارهایی هستند که به بشر در کار شناسایی و جمعآوری اطلاعات کمک میکنند . RFID نیز یکی از همین موارد است . RFIDچیست؟ RFID مخفف عبارت Radio Frequency Identification و به مفهوم «شناسایی از طریق فرکانس رادیویی» است. از این فناوری در شناسایی خودکار کالاها، حیوانات، انسانها و غیره استفاده میشود. شیوه بهکارگیری آن نیز به زبان ساده نصب تراشهای کوچک روی این اشیاست که فرکانس رادیویی اختصاصی خود را دارند و تنها با دریافت این فرکانس توسط دستگاه گیرنده و تطبیق آن در بانک اطلاعاتی شی شناسایی شده و یا شی مورد نظر ردیابی میشود . RFID را میتوان نسل تکامل یافته بارکد دانست، زیرا از بارکد نیز برای همین نوع شناسایی استفاده میشود و البته این فناوری هنوز نیز مورد استفاده قرار میگیرد. بارکد ردیفی متشکل از ۱۲ خط عمودی به ظاهر نازک و کلفت است که معرف عددی ۱۲ رقمی بوده و در سراسر جهان بهطور انحصاری نمایانگر کالایی خاص است. بارکد توسط دستگاه اسکنر بارکد خوانده شده و بدین ترتیب نوع کالا توسط سیستم بدون نیاز به انسان شناسایی میشود. این فرایند از خطاهای ورود دستی اطلاعات توسط کاربر نیز میکاهد. اما بارکد کاستیهایی نیز دارد. بهطور مثال، در سیستم بارکد فقط کد شناسایی وارد میشود و اطلاعات دیگری راجع به کالا نمیتوان در آن جای داد. از دیگر موارد ضعف بارکد این که اسکنر فقط زمانی قادر به خواندن صحیح آن است که دقیقا در دید مستقیم اسکنر قرار گرفته باشد و اگر شما بخواهید آمار کالاهای زیادی را مثلا در یک انبار یا فروشگاهی بزرگ ثبت کنید، حتما باید تک تک کالاها را روبهروی اسکنر بگیرید تا کد آنها اسکن شود که کاری است بس دشوار، خسته کننده و زمانبر . در RFID از تراشهای به نام TAG یا همان برچسب استفاده میشود، این قطعه در واقع یک فرستنده رادیویی است که از یک میکروچیپ، یک آنتن و یک برد الکترونیکی تشکیل شده است. در این TAG میتوان اطلاعاتی راجع به کالا، حیوان یا انسانی که TAG روی آن نصب میشود، قرار داد. این اطلاعات میتواند، اطلاعاتی ساده مثل اسم و آدرس صاحب یک حیوان و یا اطلاعات پیچیدهای نظیر چگونگی مونتاژ یک خودرو باشد. این اطلاعات از طریق امواج رادیویی منتشر و توسط آنتن گیرنده RFID دریافت و وارد سیستم میشود. حال اگر در همان فروشگاه بزرگ تعداد زیادی کالا خریداری کرده باشید، با نزدیک شدن سبد کالا به صندوق که محل نصب آنتن گیرنده RFID است، تمام کالاهای خریداری شده بهطور خودکار توسط صندوق شناسایی میشود و با رسیدن شما به صندوق، فاکتور کالاها نیز آماده جهت پرداخت است. با این کار ضمن صرفهجویی در زمان، از ازدحام در محل صندوق فروشگاهها نیز جلوگیری میشود. همه اینها دست به دست هم داده و کمکم واژه احترام به مشتری را از حالت حرف به اجرا نزدیک میکند .
البته این نمونهای ساده از خدمات این فناوری بود که فقط برای روشن شدن قضیه گفته شد. هماکنون پاسگاههای مرزهای زمینی آمریکا به این فناوری مجهز شدهاند و کارت شناسایی جدید شهروندان آمریکایی نیز بهطور متقابل مجهز به RFID شده و سادهترین تصوری که از این تعامل میتوان داشت، این است که با نزدیک شدن شهروندان به مرز هنگام خروج یا ورود به کشور، کلیه کار شناسایی و انجام امور گمرکی آنها نیز انجام شده و این فرد بدون هیچ توقفی به راحتی از مرز عبور میکند، البته اگر ورود یا خروج وی از نظر دولت مانعی نداشته باشد ! در حالتی دیگر میتوان شرکتی بزرگ را در نظر گرفت که کلیه کارکنان آن به RFID مجهز بوده و ضمن انجام خودکار ورود و خروج اشخاص، محل دقیق این افراد نیز در طبقات و واحدهای مختلف بهسرعت و بهراحتی قابل شناسایی است . شیوه کار نیز بدین ترتیب است که با نصب آنتنهای گیرنده RFID در نقاط مختلف شرکت، به راحتی با یک جستوجوی ساده میتوان از روی آنتن دریافتکننده امواج شخص، محل وی را نیز تشخیص داد. همین کار را نیز میتوان برای شناسایی و کنترل ورود و خروج اموال و تجهیزات در شرکت و یا در انبارها انجام داد . دیگر نیازی نیست برای انبارگردانی روزها وقت گذاشت و به صورتی دستی همه چیز را شمارش کرد کافیست با یک گیرنده RFID در انبار قدم بزنید تا کل موجودی انبار بلافاصله جلوی شما قرار گیرد.کنترل ترافیک شهرهای بزرگ، کنترل ورود و خروج خودروها در پارکینگها و بزرگراهها، کنترل موجودی انبارهای بزرگ، استفاده در قفل ضد سرقت خودروها و ...، همه و همه تنها میتواند مواردی از هزاران مورد کاربری RFID باشد . کیفیت کارایی و نحوه عملکرد RFID به عوامل مختلفی از قبیل کیفیت ساخت، نوع پروتکل به کار گرفته شده، طراحی نوع آنتن، کیفیت واحد بستهبندی کالا (در صورت استفاده از RFID برای شناسایی آن کالا) وابسته است .
RFID چگونه کار می کند ؟ تگ و يا دستگاه فرستنده خودکار ، شامل يک آنتن، یک چیپ و یک باطری (در تگ های فعال) است. زمانی که تگ نزدیک و یا در محدوده کدخوان قرار می گيرد ، میدان مغناطيسی تولید شده توسط کد خوان باعث فعال شدن تگ می گردد .در ادامه ، تگ بطور پيوسته اقدام به ارسال داده از طریق پالس های راديويی می نماید . در نهايت داده توسط کدخوان دريافت و توسط نرم افزارهای مربوطه پردازش می گردد .شکل زیر نحوه انجام فرآیند فوق را نشان می دهد .
مزایای بکارگیری RFID :هم کدخوان ها و هم تگ ها می توانند دارای اندازه و شکل مختلفی باشند . با توجه به اندازه کوچک تگ ها و آزادی عمل جهت حرکت آنان ، سازمان ها و موسساتی که علاقه مند به استفاده از این فناوری می باشند از انعطاف بالائی در این رابطه برخوردار خواهند بود. برخی از مزایای بکارگیری فناوری RFID عبارتند از : تگ ها می توانند مخفی باشند و یا در اکثر مواد جاسازی شوند . با توجه به این که تگ ها در ابعاد و اشکال مختلف ارائه می شوند ، کاربران می توانند با توجه به نیاز خود یکی از آنان را انتخاب نمایند. جهت خواندن کد لازم نيست که تگ در معرض ديد مستقیم کدخوان قرار بگیرد . با توجه به ماهيت تگ ها ( عدم نیاز به تماس مستقیم ) ، استهلاک و فرسودگی وجود نخواهد داشت . امکان دستکاری کدهای سریال ذخيره شده در تگ ها وجود نخواهد داشت . امکان شناسایی محل دقیق قرارگیری کالا و اشخاص دارای تگ امکان استفاده از تگ های GSM و شناسایی افراد در هرکجای کشور بدون داشتن کدخوان در آن منطقه برخی از کاربردهای RFID :از فناوری RFID در بسیاری از ساختمان های اداری و به منظور کنترل تردد کارکنان در بخش های مجاز و غیرمجاز همچینین کنترل ورود و خروج اموال و تجهیزات استفاده می گردد . تعداد زیادی از فروشندگان کالا به منظور مراقبت الکترونيکی از محصولات خود در مقابل سرقت از این فناوری استفاده می نمایند . برخی نهادی دولتی نیز برای نظارت و کنترل متخلفین از فناوری فوق استفاده می نمایند. برخی ديگر از کاربردهای فناوری RFID عبارتند از : کنترل موجودی کنترل دستيابی تحليل آزمايشگاهی کنترل تعداد دور . به عنوان نمونه ، ثبت اتوماتیک تعداد دفعاتی که يک دونده می بايست طی نماید ثب زمان و مکان تردد . به عنوان نمونه ، ثبت اتوماتيک زمان و مکان گشت زنی برای برخی مشاغل خاص شناسايی خودرو امنيت ساختمان ها رديابی دارايی ها و اشخاص کنترل ترافيک ، رديابی رانندگان متخلف و ثبت اتوماتیک نخلفات سيستم های حمل و نقل